Hjól - Plógur - Vęngir



Grein Jóns Proppé ķ sżningarskrį sem gefin er śt ķ tilefni sżningarinnar:

Verk Hallsteins Siguršssonar eru nokkuš sér į parti ķ jurtagarši ķslenskrar höggmyndalistar žar sem žó er allfjölbreytt flóra. Höggmyndir Hallsteins unnar ķ mįlm eru opnar og léttar ķ efni og formi. Žaš mį segja aš hann teikni fram rżmiš og hann notar gjarnan til žess létta teina og mįlmplötur sem hann sżšur saman en hefur eins mikiš loft og innra rżmi og hęgt er. Formbyggingin er naum og rétt nęgileg til aš nį tilgangi sķnum en aš žvķ leyti mętti kalla verkin eins konar minimalisma, sér ķ lagi verkin žar sem endutekin eša hnķgandi form draga athyglina aš rśmfręši byggingarinnar. Hallsteinn er trśr sķnum efniviš, notar jįrn og stundum įl, en hins vegar dregur hann įvallt śr vęgi efnisins, öfugt viš žaš sem nś tķškast išulega, og sękist frekar eftir gegnsęi svo innri bygging verkanna verši sżnileg. Žessi įhersla į formbyggingu og léttleiki verkanna valda žvķ aš žau viršast hljóšlįt samanboriš viš mikiš af höggmyndalist samtķmans žar sem lagt er upp śr žvķ aš fanga örugglega athygli įhorfandans.

Ašferš Hallsteins og nįlgun eru engu aš sķšur kyrfilega grunduš ķ listsögulegu samhengi og ķgrunduš śtfrį velskilgreindum fagurfręšilegum forsendum. Hann lęrši höggmyndalist ķ tķu įr frį 1962 til 1972 og sótti alls fimm listaskóla, fyrst hér heima og sķšan ķ Lundśnum. Į fyrstu įrum sjöunda įratugarins voru aš vķsu ekki svo margir myndhöggvarar aš störfum į Ķslandi en nokkrir žó sem verulega kvaš aš og glķmdu viš listina af ekki minni snilld og frumleika en samtķmamenn annars stašar. Menn fylgdust meš žvķ sem veriš var aš sżsla erlendis og žaš var žvķ varla tilviljun žegar Hallsteinn fór utan til framhaldsnįms aš Lundśnir uršu fyrir valinu.

Į sjöunda įratugnum fóru aš koma undarlegir brestir ķ módernismann sem nįš hafši ķ höggmyndalistinni undraveršri fįgun og jafnvęgi. Nś var eins og skildu leišir milli żmissa žeirra sjónarmiša sem listamenn hįmódernismans –– Henry Moore, Julio Gonzįlez, Le Corbusier, o.fl. - höfšu reynt aš sętta og upphefja ķ form- og efnisfręši sinni. Sumir vildu naumari framsetningu, ašrir kusu handahófsvališ efni og voru opnir fyrir öllu og enn ašrir leitušust viš aš halda formfręšinni en beita henni til aš opna listaverkiš fyrir umhverfi sķnu og gera žaš um leiš virkara ķ rżmi įhorfandans. Ķ žessu fólst mešal annars –– bęši bókstaflega og tįknręnt lesiš –– aš taka höggmyndina ofan af stalli sķnum.

Sį sem oftast er nefndur fyrir žessari demóteringu höggmyndarinnar er Sir Anthony Caro (f. 1924) žótt fleiri hafi žar aušvitaš įtt hlut aš mįli og nś bar svo viš aš į Bretlandi spruttu fram fjölskrśšugustu kvistir į žessari rótgrónustu grein myndlistanna. Caro hafši veriš ašstošarmašur Henry Moore um skeiš en meš sżningu sinni ķ Whitechapel Gallery įriš 1963 bylti hann hugmyndum margra um hvert höggmyndalistinni bęri aš stefna. Hann varš einn helsti framvöršur nżrrar kynslóšar myndhöggvara sem voru kallašir blįtt įfram "the New Generation sculptors". Žaš varšaši žó ekki minna um įhrif Caros į nemendur sķna žar sem hann kenndi viš St Martin's School of Art ķ Lundśnum frį 1953 til 1979. Mešal nemenda hans žar voru Gilbert og George, Barry Flanagan, Bruce McLean, John Hillard, Richard Long og Hamish Fulton –– allir žjóšžekktir listamenn ķ heimalandi sķnu og framsęknir hugmyndasmišir hver į sinn hįtt.

Hallsteinn Siguršsson kom til Lundśna įriš 1966 –– sama įr og Richard Long –– til aš sękja sér framhaldsnįm eftir aš hafa lęrt ķ Myndlistarskóla Reykjavķkur 1962-1966 og ķ Myndlista- og handķšaskóla Ķslands 1963-1966. Ķ Lundśnum endaši hann lķka ķ St Martin's College of Art eftir aš hafa veriš ķ Hornsey College of Art og Hammersmith College of Art fyrstu žrjś įrin. Hann bjó į Englandi til 1972.

Hallsteinn var aušvitaš ekki alveg gręnn žegar hann kom ķ stórborgina žvķ hér heima höfšu fremstu myndhöggvarar žróaš list sķna meš hlišstęšum hętti, žau Įsmundur Sveinsson, Sigurjón Ólafsson, Geršur Helgadóttir og fleiri. Einkum mį ętla aš Hallsteinn hafi notiš Įsmundar, föšurbróšur sķns, sem hafši hugmyndir um formręna opnun listaverksins og rżmisfang nokkuš hlišstęšar viš žaš sem Caro og félagar hans iškušu. Sigurjón var farinn aš vinna ķ fundiš efni żmiss konar og fleira nżstįrlegt hafši sést į Ķslandi žau įr sem Hallsteinn nam heima. Žaš fer ekki į milli mįla aš fordęmi Įsmundar hefur verkaš sterkt į hann, svo og handleišsla Ragnars Kjartanssonar, einkum ķ einbeittri formleitinni og hógvęrš hans gagnvart vinnunni og višfangsefni sķnu.

Engu aš sķšur er žaš ljóst, sérstaklega nś žegar lišiš er į fjórša įratug sķšan Hallsteinn sneri aftur śr nįmi og verk hans oršiš ansi mikiš, aš nįmstķminn į Englandi hefur įtt mikinn žįtt ķ aš fįga list og višhorf hans. Samt er eins og margt af žvķ hafi ekki komiš fram strax eftir aš hann kom heim aftur heldur frekar vaxiš fram smįtt og smįtt eftir žvķ sem vinnu Hallsteins vatt fram og honum óx fiskur um hrygg. Verkin hafa smįtt og smįtt oršiš léttari, bęši jįrnverkin og žau sem hann vinnur ķ įl, žótt žau sķšarnefndu séu alla jafnan efnismeiri. Į įttunda įratugnum og framan af žeim nķunda bįru sum verkin sterkan keim af steinhöggi žótt žau vęru unnin ķ mįlm; žau virtust eins og numin eša skorin śr föstu efninu, eins žótt formin vęru opin og teygš utan um rżmiš. Meš sżningu į Kjarvalsstöšum 1988 tefldi Hallsteinn hins vegar fram nżrri og skarpari sżn meš verkum ķ jįrnteina og -plötur. Žaš var um žaš talaš ķ umsögn Morgunblašsins hve sżningin vęri heilleg og athyglisverš og sagt aš Hallsteinn vęri "nś mun öruggari ķ formum en įšur og um leiš hnitmišašri ķ vinnubrögšum" auk žess sem verkin vęru lķfręnni ķ śtfęrslu. Žaš var öllum ljóst aš hér hafši Hallsteinn nįš žeim eftirsóknarverša punkti ķ listsköpun sinni žegar form og efni, hreyfing og inntak, nį aš syngja saman einum sterkum hljómi. Myndirnar eru léttar og lķkt og svķfa ķ fullkomnu jafnvęgi ķ rżminu žótt žęr standi į gólfi. Žęr eru žó langt ķ frį einfaldar; allt vitnar um handbragš hįmenntašs manns og grķšarlega agaša formsżn. Hreyfingin og hrynjandin ķ formunum er leikandi en hįrnįkvęm. Verkin voru lķka afstrakt og geómetrķsk en eldri įlverkin höfšu margar haft tilvķsun ķ manneskjur eša hluti žótt tilvķsunin hafi veriš teygš og losaš um hana aš mestu.

Verk Hallsteins hefur sķšan veriš sķfelld framžróun og śrvinnsla žessara formpęlinga. Eftir hann liggja nś myndir į söfnum og śtilistaverk į almannafęri, hann hefur haldiš į annan tug einkasżninga, tekiš žįtt ķ fjölmörgum samsżningum og veriš virkur ķ starfi myndlistarmanna, einkum ķ Myndhöggvarafélaginu ķ Reykjavķk sem hann stofnaši įsamt žeim Jóni Gunnari Įrnasyni, Ragnari Kjartanssyni, Žorbjörgu Pįlsdóttur og fleirum įriš 1972. Žį mį ekki gleyma höggmyndagaršinum sem Hallsteinn hefur komiš upp ķ Gufunesi žar sem sjį mį um tuttugu og fimm verk frį honum ķ żmsum stęršum og frį żmsum tķmum.

Framžróunin ķ list Hallsteins hefur ekki veriš minni eftir Kjarvalsstašasżninguna 1988 en fram aš žeim tķma. Umfram allt sprettur žaš af žrotlausri vinnu og umsżslu viš myndirnar svo verkiš leikur ķ žjįlfašri hendi listamannsins, formin spretta fram į vinnustofu hans. Smįtt og smįtt hefur hann lķka tekiš fyrirmyndir aftur inn ķ verkin en nś į formręnni forsendum en įšur. Gott dęmi um žaš eru verkin Vęngir į žessari sżningu ķ Listasafni Sigurjóns Ólafssonar žar sem Hallsteinn spinnur saman śtlķnur af fuglsvęngjum ķ hrynjandi žrķšvķš form sem svķfa og snśast hangandi śr lofti. Verkin Hjól eru stśdķur um hringformiš sem er aušvitaš hreint afstrakt en žau fjalla lķka um hringhreyfingu ķ nįttśrunni og eru hluti af umfangsmikilli rannsókn Hallsteins ķ tengslum viš śtilistaverkiš sem nś stendur viš lękinn ķ Hafnarfirši og er minnismerki um fyrstu rafveituna sem sett var upp žar nęrri. Loks er plógurinn til enn frekari stašfestingar į žvķ aš Hallsteinn veigrar sér ekki viš aš leita nś hreinna fyrirmynda og hefur öryggi og vald til aš fella žęr hnökralaust aš mynd- og formhugsun sinni.

Jón Proppé